Steward-ownership

Waarom onze economie toe is aan nieuw eigenaarschap

Steward-ownership is een manier om eigendom van een bedrijf te organiseren. De kern van steward-ownership is dat een bedrijf ‘van zichzelf’ is en bestaat om haar missie te dienen.

De principes van steward-ownership:

  1. Zelfbestuur: Stemrecht ligt bij mensen die betrokken zijn bij het bedrijf. Dit zeggenschap kan niet verkocht worden.
  2. Winst dient de missie: Winst kan niet onttrokken worden en wordt geherinvesteerd in het bedrijf en/of gedoneerd in lijn met de missie van het bedrijf. Investeerders en oprichters worden eerlijk (tot een vooraf afgesproken maximum) gecompenseerd.

Zo werkt dat concreet:

  1. Zeggenschap en economisch eigendom worden gesplitst.
  2. Stewards die dicht bij de missie van het bedrijf staan, dragen de verantwoordelijkheid voor de koers van het bedrijf. Ze hebben het formele zeggenschap over het bedrijf in handen. Stewards hebben geen economisch belang bij winstmaximalisatie.
  3. Winst wordt in eerste instantie geherinvesteerd in het bedrijf. Investeerders hebben geen zeggenschap over de koers. Ondernemers en investeerders worden eerlijk en volgens een vooraf afgesproken maximum gecompenseerd voor het risico dat zij nemen.
  4. Een onafhankelijke stichting houdt een ‘gouden aandeel’ met vetorecht, waarmee de steward-ownership structuur en afspraken in stand gehouden worden.

Is dat niet oliedom? Nee, als je als ondernemer of investeerder een goede compensatie wil voor het risico dat je neemt, maar er niet op uit bent om een onderneming als een vaatdoek maximaal uit te wringen, kun je binnen de kaders van steward-ownership nog steeds succesvol ondernemen en investeren. Alleen kan je dat niet meer ten koste van de onderneming doen. Eerlijk toch?

 

Het is tijd voor steward-ownership

Bijna geen enkel bedrijf start met het doel om winst te maken ten koste van de aarde en andere mensen. Maar als stemrecht en economisch recht in de handen van dezelfde eigenaren liggen, ligt altijd het risico op de loer dat – ten koste van andere doelstellingen – nagestreefd zal worden om winst te maximaliseren. Hoe goed de initiële bedoelingen ook waren. Hoe komt dat toch? Horen we nog steeds de echo van Milton Friedman’s uitspraak uit 1962? “There is one and only one social responsibility of business—to use its resources and engage in activities designed to increase its profits.” We weten inmiddels toch wel beter? Laten we daar dan op gaan sturen!

Hoe? Steward-ownership is misschien wel onze beste oplossing. Het concept van steward-ownership is niet nieuw, maar wel onbekend, waardoor veel ondernemers en investeerders niet inzien dat zij eigenaarschap anders kunnen organiseren om trouw te blijven aan het doel van een onderneming. Voorbeelden te over die laten zien hoe ondernemingen verworden tot niets meer dan financiële machines.

 

Stel dat deze bedrijven steward-owned zouden zijn

Etsy: Online marktplaats

Etsy is opgericht in 2005 als marktplaats voor handgemaakte en vintage producten. Onder druk van externe aandeelhouders die meer winst wilden zien, besloot Etsy in 2013 om de concurrentie met eBay en andere marktplaatsen aan te gaan door ook machinaal vervaardigde producten op haar platform toe te staan. Etsy verloor hiermee zowel de steun van veel trouwe verkopers als haar B Corp certificaat. Het wordt vaak als voorbeeld aangehaald, in de hoop andere sociale ondernemingen voor deze dwaling te behoeden, maar de oplossing wordt over het hoofd gezien: Als Etsy een steward-owned onderneming was geweest, dan hadden aandeelhouders nooit de druk op kunnen voeren om ten koste van de missie meer winst te eisen.

HEMA: Speelbal van investeerders

‘Onze’ HEMA is de afgelopen jaren in handen van verschillende investeerders gevallen die de onderneming volgeladen hebben met schulden om groei te forceren en daarna probeerden om HEMA zo snel mogelijk met winst door te verkopen. In de documentaire Het geheim van de HEMA krijg je een inkijkje in de rol van Engelse investeerder Lion Capital. Als kijker vraag je je af hoe het kan dat een investeerder – die zo weinig betrokkenheid heeft – HEMA in een wurggreep houdt. Stel dat je de macht van die investeerder in kan perken? Dat kan! Als HEMA een steward-owned bedrijf was geweest, was het nooit een speelbal van investeerders geworden.

Temper: Nederlandse startup met veel potentie

Temper is een Nederlands platform voor freelance horeca personeel. In de Tegenlicht uitzending over de ‘klik- en kluseconomie’ legt oprichter Paul Eggink uit hoe zij er voor zorgen dat ZZP-ers via hen altijd goed betaald krijgen. Een verademing vergeleken met de praktijken van klusplatforms als Amazon en Uber. Op de vraag van de filmmaker of hij kan borgen dat het in de toekomst ook altijd zo blijft, moet de oprichter echter pijnlijk toegeven dat investeerders het roer om zouden kunnen gooien. De filmmaker vraagt niet door, want ja, zo werkt het nou eenmaal in de economie. Maar dat is niet zo. Als Temper een steward-owned bedrijf zou zijn, kan de belofte van een goed salaris voor altijd verankerd worden.

 

Succesvolle steward-owned bedrijven

Bestaan er praktijkvoorbeelden van ondernemingen die steward-owned en succesvol zijn? Jazeker. En het werkt op allerlei schalen; zowel grote als kleine ondernemingen kunnen steward-owned zijn.

Bosch: Steward owned multinational

Van de van oorsprong Duitse multinational Bosch (opgericht in 1886, 402.000 medewerkers, 78,1 miljard euro omzet en 5,3 miljard euro winst in 2017) is 92% het economische recht in handen van een stichting, terwijl 93% van het stemrecht in handen is van kundige ‘stewards’ die elk maximaal 5 jaar aanblijven. De overige rechten liggen bij de familie van de oprichter. Robert Bosch heeft lang voor zijn overlijden besloten dat Bosch op de lange termijn trouw moet blijven aan haar missie en haar maatschappelijke verantwoordelijkheid met verve moet vervullen in plaats van ontlopen. Bosch is een wereldspeler van formaat die qua innovatiekracht en winstgevendheid niet onderdoet voor haar concurrenten. Steward-ownership werkt. Sterker nog: Het werkt een stuk beter dan bedrijven die hun maatschappelijke rol als kostenpost zien in plaats van verankerd hebben in hun structuur.

Odin: Biologische supermarkt

Odin is een biologische supermarkt die in 1983 is opgericht. Inmiddels werken bij Odin meer dan 500 mensen en bestaat het bedrijf uit 21 winkels, een bezorgdienst, groentepakketten, een eigen imkerij en boerderij. Stichting Sleipnir is stille vennoot van Odin en borgt dat de onderneming niet verkocht kan worden en de ondernemers zich niet ten koste van de onderneming verrijken. Meer dan tien ondernemers die hun onderneming niet als persoonlijk eigendom beschouwen hebben zich inmiddels bij Stichting Sleipnir aangesloten. De ondernemingen kunnen zich daardoor volledig richten op het leveren van kwalitatief hoogstaande producten die voorzien in de behoeften van hun klanten.

Ziel: Custom en on-demand kleding

Ziel is een Amerikaanse startup met Nederlandse founders die zich richt op de kledingindustrie. Bij traditionele kledingproductie worden enorme hoeveelheden van hetzelfde kledingstuk in ontwikkelingslanden gemaakt, waardoor na een seizoen altijd veel overschotten weggegooid worden. Ziel helpt kledingmerken met het on-demand produceren van kledingstukken die precies passen bij de behoeften van een klant. Hierdoor is er geen kleding overschot, krijgt een kledingstuk meer waarde voor een klant en is het zelfs mogelijk om kleding weer in Amerika en Europa te laten maken. Net als bij Etsy voel je misschien al aan dat investeerders bij zo’n startup de missie de nek om zouden kunnen draaien. Daarom is Ziel steward-owned, door verschillende aandelen met strikt beperkte rechten uit te geven.

Deze voorbeelden laten zien dat steward-ownership een universeel principe is: het is van alle tijden, alle landen en werkt voor allerlei soorten ondernemingen. Het is tijd dat we er meer van gaan zien!

 

Enthousiast geworden?

Ben je enthousiast geworden en wil je weten hoe je met steward-ownership jouw onderneming kunt laten bloeien en trouw kunt laten zijn aan haar missie? Neem dan contact op, we helpen je graag verder!